(Aleksandar Donski) - * Postojat i drugi zborovi od jazikot na antichkite Makedonci, koi se slichni so deneshnite makedonski zborovi
* Dali etimologijata na imeto na chevlite krepidi ima vrska so glagolot krepi?
Kke spomneme ushte dva zbora za koi nema decidna potvrda deka bile po poteklo makedonski, iako ima avtori koi go tvrdat toa.
Poznato e deka Makedoncite nosele posebni chevli koi se vikale krepidi. Mozhebi vo korenot na ovaa imenka se prepoznava glagolot krepi (chuva), shto mozhe da ima vrska so etimologijata na krepidi, t.e. na chevlite kako chuvari na nozete. Plutarh vo svojata biografija za Emilij Paulus pishuva deka krepidite bile "grchki chevli", no Teokrat (15,6) gi opishuva kako "makedonski voeni chizmi". ("A Dictionarz of Greek and Roman Antiljuities" njilliam Smith, LLD. njilliam njazte. G. E. Marindin. Albemarle Street, London. John Murraz, 1890).
Slichen e sluchajot i so imenkata hlamis (hlamida). Ovoj zbor so neutvrdeno poteklo e zapishan od strana na nekolku antichki avtori vo razni formi (hlamus, hlamun, hlamudos i sl.). Negovoto znachenje e "kratka nametka". Hlamidata bila nosena i od Grcite i od Makedoncite. Korenot na ovoj zbor (hlam) kaj site antichki avtori e ist, dodeka sekoj od niv gi menuval samo sufiksite (-us, -un, -udos). Vo deneshniot makedonski jazik postoi glagolot klam (stavam, nametnuvam vo dijalektna forma) za koj mozhe da se kazhe deka e ist so korenot hlam, ako se ima predvid faktot deka soglaskite "k" i "h" ponekogash si gi zamenuvale mestata.
Drugi antichko-makedonski zborovi
Osven zborovite shto gi navedovme, na koi vo pogolema ili pomala mera, im e utvrdeno znachenjeto, postojat i nekoi antichko-makedonski zborovi (glavno imenki), koi se izvedeni od toponimi, a postojat i zborovi chie znachenje ne e sosema jasno utvrdeno ili voopshto ne e utvrdeno.
Kako zborovi izvedeni od toponimi kke go spomneme zborot Mimaloni. Toa bil makedonski naziv na zhenite shto uchestvuvale vo Bahanaliite. Vo vrska so znachenjeto na ovoj zbor vo "Harperoviot rechnik na klasichni starini" (cit. delo), chitame:
"Mimaloni ili Mimalonidi pretstavuva makedonsko ime za zhenite koi uchestvuvale vo Bahanaliite, koe bilo izvedeno od imeto na planinata Mimas". (Harrz Thurston Peck "Harpers Dictionarz of Classical Antiljuities", Nenj zork, Harper and Brothers, 1898).
Isto e i so imeto Pieridi, koe vo Makedonija bilo upotrebuvano kako naziv za muzite. Ovoj zbor bil izveden od imeto na antichko-makedonskata oblast Pierija, a takov e sluchajot i so Pipleite. Pieridite i Pipleite Hesihij gi narekuva "makedonski muzi".
Hesihij objavuva i izvesen broj poznati makedonski toponimi i lichni iminja.
Meggu niv se i iminjata na makedonskite bogovi: Zirena za koja Hesihij pishuva deka bilo makedonsko ime za Afrodita; potoa turidite za koi Hesihij zapishal deka bile nimfi i muzi kaj Makedoncite; potoa Tavmos (ili Taumos), kogo Hesihij go opishal kako "bogot Ares kaj Makedoncite" i drugi.
KANChARMON ili KANGChARMON. Ovoj zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Vo rechnikot na Lidel i Skot ne e ponuden edinstven prevod na ovoj makedonski zbor, verojatno poradi toa shto ne e sosema jasno shto sakal Hesihij da objasni so zborovite shto gi upotrebil kako tolkuvanje za negovoto znachenje.
KARPURAI. Ovoj zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Tochnoto znachenje i na ovoj zbor mozhe samo da se pretpostavi. Vo rechnikot na Lidel i Skot ne e dadeno edinstveno tolkuvanje na ovoj zbor, no verojatno stanuva zbor za vid postela.
KEMPOS. Ovoj zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Negovoto znachenje mozhe samo da se pretpostavi.
Zakluchok
Od seto ona shto dosega go izlozhivme preku pregledot na zborovite od jazikot na antichkite Makedonci, se nametnuvaat nekolku zakluchoci.
Najgolem del od ovie zborovi (spored svojot izgovor i znachenje) gi nemalo vo grchkite dijalekti. Ova e celosno vo sklad so antichkite narativni svedoshtva, koi vekke gi prezentiravme, a koi govorat za toa deka antichko-makedonskiot jazik bil sosema poinakov jazik vo odnos na grchkite dijalekti.
Kaj dobar del od ovie zborovi se nasetuva, povekke ili pomalku ochigledna, vrska so zborovi od deneshniot makedonski jazik, kako i so zborovi od drugi slovenski jazici.
No, nekoj mozhebi kke zabelezhi deka golem del od ovie zborovi imaat izgovorna slichnost so grchki zborovi. Taka, na primer, vo antichkot makedonski jazik postoel zborot kledon, a vo grchkiot postoel istiot zbor kledon. Vo makedonskiot jazik postoel i zborot kalaruga, a vo grchkiot postoel, slichniot po izgovor, zborov kalarias. Pa, dali ova znachi deka makedonskiot jazik sepak bil grchki dijalekt? Sekako deka ne, a prichinata za ova e vo znachenjeto na site ovie zborovi. Tochno e deka vo makedonskiot jazik postoel zborot kledon, a takov zbor postoel i vo grchkiot jazik, no vo makedonskiot jazik ovoj zbor znachel kup, klada, a vo grchkiot znachel neshto sosema poinakvo - pretskazhuvanje. Isto e i so zborot kalaruga, koj vo makedonskiot jazik znachel dupka, a vo grchkiot jazik, slichniot, po izgovor, zbor kalarias znachel vid riba. Taka e i so mnogu drugi zborovi od dvata jazika. Ako ja utvrduvame slichnosta na dva jazika samo vrz osnova na slichniot izgovor na zborovi (koi, patem, imaat sosema razlichni znachenja), togash i vo angliskiot, japonskiot, ruskiot, italijanskiot i drugi jazici, kke najdeme zborovi koi slichno se izgovarale so zborovi od jazikot na antichkite Makedonci, iako imale sosema deseto znachenje. Pa, dali toa znachi deka ovoj jazik bil ist so site ovie jazici? Sekako deka ne. Vprochem, za ova vekke pishuvavme. Pritoa spomnavme oti ponekogash postojat sluchai na zborovi chij izgovor ostanal ist, a se promenilo nivnoto znachenje, no toa e taka samo vo ramkite na eden ist jazik, dodeka za makedonskiot jazik se znae deka ne bil nikakov grchki dijalekt.
Antichko-
makedonskite meseci
Poznato e deka antichkite Makedonci imale sopstven kalendar, koj se razlikuval od grchkiot (atichkiot). Antichko-makedonskiot kalendar imal dvanaeset meseci i toj ostanal vo upotreba kaj nekoi avtori so vekovi po propasta na makedonskata drzhava. Taka, na primer, mesecite od ovoj kalendar se spomnati vo Biblijata (Knigite za Makaveite), a gi koristel i antichkiot evrejski istorichar Josif Flavij, no i drugi avtori.
Iminjata na antichko-makedonskite meseci se:
Dios (Oktomvri)
Apelaos (Noemvri)
Audenaios (Dekemvri)
Peritios (Januari)
Dustros (Fevruari)
Ksantikos (Mart)
Artemisios (April)
Desios (Maj)
Panemos (Juni)
Loos (Juli)
Gorpieos (Avgust)
Uperber ili Letaios (Septemvri)
Jasno e deka mesecot Artemisios go dobil imeto spored imeto na balkanskata bozhicata Artemida, koja i Makedoncite ja pochituvale.
Vekke navedovme mozhni tolkuvanja na etimologijata na korenite na iminjata na mesecite Dios, Ksantikos i Peritios, dodeka etimiologijata na ostanatite meseci ostanuva za natamoshni istrazhuvanja.