(Aleksandar Donski) - * Postojat i drugi zborovi od jazikot na antichkite Makedonci, koi se slichni so deneshnite makedonski zborovi.
* Dali etimologijata na imeto na dolgoto kopje sarisa ima vrska so izvrshniot glagol zari se?
PEChARI. Ovoj antichko-makedonski zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Vo vrska so negovoto znachenje Hesihij zapishal: Pechari, elafos Amerijas. Praktichno i ovoj zbor Hesihij go prevzel od makedonskiot gramatichar Amerij. Znachenjeto na zborot elafos bilo elen (spored rechnikot na Lidel i Skot, kade e objaven i zborot pechari), pa toa bi bilo i znachenjeto na ovoj zbor (elen, vid elen). I ovoj zbor ne postoel vo grchkite dijalekti. Mozhebi postoi nekoja dalechna vrska pomeggu ovoj antichko-makedonski zbor i imenkata papkari?
PINGAN. Ovoj antichko-makedonski zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Vo vrska so negovoto znachenje Hesihij zapishal: Pingan, neosion Amerijas. Znachi i ovoj zbor Hesihij go prevzel od makedonskiot gramatichar Amerij. Znachenjeto na zboro neosion bilo golishtarec, shtotuku izvedena ptichka (spored rechnikot na Lidel i Skot, kade e objaven i zborot pingan), pa toa bi bilo i znachenjeto na ovoj zbor. I ovoj zbor ne postoel vo grchkite dijalekti. Najslichen, po izgovor, grchki zbor bil zborot pingalos, no toj imal sosema poinakvo znachenje (vid vlekach).
PULAUROS. Ovoj antichko-makedonski zbor zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Vo vrska so negovoto znachenje Hesihij zapishal: Pulauros, puloros. Znachenjeto na zborot puloros bilo chuvar, pazach, nabljuduvach (spored rechnikot na Lidel i Skot, kade e objaven i zborot pulauros), pa toa bi bilo i znachenjeto na ovoj zbor. Gledame deka slichna izgovorna forma na ovoj zbor postoela i vo grchkite dijalekti i tamu go imala sosema istoto znachenje. No, vo korenot na ovoj zbor se prepoznava i deneshniot makedonski glagol puli (gleda, pazi).
RAMATA. Ovoj antichko-makedonski zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Vo vrska so negovoto znachenje Hesihij zapishal: Ramata, bastrusija, stafulis, Makedones. Znachenjeto na zborovite batsrusija i stafulis bilo grozdak (spored rechnikot na Lidel i Skot, kade e objaven i zborot ramata), pa toa bi bilo i znachenjeto na ovoj zbor. I ovoj zbor ne postoel vo grchkite dijalekti, kade gledame deka za grozdak postoele drugi zborovi.
RUBOTOS ili RUVOTOS. Ovoj antichko-makedonski zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Vo vrska so negovoto znachenje Hesihij zapishal: Ruvotos, rofema. Znachenjeto na zborot rofema bilo gusta kasha (spored rechnikot na Lidel i Skot), pa toa bi bilo i znachenjeto na ovoj zbor (vid gusta kasha). Vo deneshniot makedonski jazik postoi zborot rovito (kashesto), pa smetame deka i ovde izgovornata vrska i vrskata vo odnos na znachenjeto pomeggu ovie dva zbora, se ochigledni.
RUTO. Ovoj antichko-makedonski zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Vo vrska so negovoto znachenje Hesihij zapishal: ruto, tuto Makedones. Znachenjeto na zborot tuto bilo ova (spored rechnikot na Lidel i Skot), pa verojatno toa bi bilo i znachenjeto na ovoj zbor.
SARISA. Ovoj zbor e spomnat vo povekke antichki izvori. Toa e poznatoto dolgo kopje na Makedonskata falanga. Ovoj zbor nema svoja etimologija vo grchkite dijalekti. Dokolku se obideme negovata etimologija i izgovor da gi sporedime so soodvetni zborovi od sovremeniot makedonski jazik, togash mozhebi bi se prepoznale zborovite ZARI SE (ZARI SA vo dijalektna forma). Fakt e deka soglaskata “s” vo nekoi sluchai, se chitala i kako “s” i kako “z”. Dokaz za ova e imenkata zemela od frigiskiot jazik, koja vo nekoi zapisi e spomnata kako zemela, a vo nekoi kako semela. Poradi ova, pretpostavkite za istata etimologija i ist izgovor pomeggu imenkata SARISA i izvrshniot glagol ZARI SE, stanuvaat poverojatni. Vprochem, vekke spomnavme deka vo minatoto (a taka e i denes) golem broj zborovi bile sozdavani vrz osnova na funkcijata na predmetite shto gi oznachuvale. Toa znachi deka vo nivniot izgovor (taka kako shto ostanal zapishan preku grchkata transkripcija) ponekogash treba da se bara etimoloshka vrska tokmu so funkcijata na predmetite shto gi oznachuvale. Toa znachi deka vo ovoj sluchaj, vo imenkata sarisa treba da barame etimoloshka vrska so funkcijata na predmetot shto go oznachuvala ovaa imenka. Toa e dolgoto kopje, chija funkcija bila da se zariva.
SAVADAI. Ovoj zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Istiot zbor go zapishal i makedonskiot gramatichar Amerij. Toa bilo makedonsko ime za pridruzhnicite na Dionis (spored rechnikot na Lidel i Skot).
Za pridruzhnicite na Dionis (satirite, meggu koi najstarite bila narekuvani sileni) se znae deka odele grupno (Carlos Parada: “Genealogical Guide to the Greek Mzthologz” Studies in Mediterranean Archaeologz, Vol 107, Coronet Books; ISBN: 9170810621, Philadelphia, USA, 1993; naslov Silenus).
Zborot savadaii ne postoel vo grchkite dijalekti (spored rechnikot na Lidel i Skot).
Vo sovremeniot makedonski jazik postoi arhaizmot SAVAT (stado, grupa spored “Rechnik na makedonskiot jazik” 3, Skopje 1961, str. 135), pa dali imenkata SAVADAI e slozhenka (SAVADAI), koja etimoloshki bi znachela “grupa bozhestva”, ostanuva vo domenot na pretpostavkite.
SKOIDOS. Ovoj zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Vo rechnikot na Lidel i Skot vo vrska so znachenjeto na ovoj zbor chitame deka toa bil makedonski zbor so znachenje administrator, sudija, upravnik. Vo grchkite dijalekti postoel, slichen po izgovor, zbor skoidion, koj bil forma od skiadeion, no toj imal sosema poinakvo znachenje (perde, spored rechnikot na Lidel i Skot). Smetame deka verojatno postoi vrska pomeggu deneshniot makedonski zbor sudii i antichko-makedonskiot zbor skoid(os), ne samo vo izgovorot, tuku i vo znachenjeto.
TAGONAGA. Ovoj zbor znachel makedonska administrativna institucija. Vo grchkite dijalekti postoel zborot tagos (upravnik), pa verojatno nazivot na ovaa institucija e prevzemen od ovoj uvezen zbor.
TETHOLOS. Ovoj zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij (poglavie: Scriptorum in Heszchio Allatorum, Amerias Macedo). Vo rechnikot na Lidel i Skot vo vrska so znachenjeto na ovoj zbor pishuva deka znachel prepolno, poradi toa shto Amerij go objasnil znachenjeto na ovoj zbor so grchkiot zbor anapleos (prepolno).
TOPION. Ovoj zbor e zapishan vo Leksikonot “Suda” (Tau, 782). Vo vrska so negovoto znachenje, chitame deka toa bil makedonski zbor zapishan od starogrchkiot komediograf Stratis, a se odnesuval na jazhe (dolga vrvca, lenta). Spored rechnikot na Lidel i Skot ovoj zbor postoel i vo jonskiot dijalekt, no Staris naveduva deka toa e makedonski zbor. Vo deneshniot makedonski jazik postoi imenkata TOP, chie znachenje e rolna, t.e. dolzhina na platno, hartija i sl.”. Ako go otstranime sufiksot vo zborot od “Suda”, se dobiva ist koren na zborot (TOP), a i znachenjeto na obata zbora e slichno.
HUFAVAI. Ovoj zbor e zapishan vo Leksikonot na Hesihij. Vo rechnikot na Lidel i Skot pishuva deka toa bil zbor so znachenje za lesno zdolnishte. Drugi podatoci nema.
FOINIKOS, VOINIKOS. Ovoj antichko-makedonski zbor go prenesuva d-r Nade Proeva vo svojata kniga “Studii za antichkite Makedonci” (Skopje, Macedonia Prima, 1997, str. 58). Toa bil naziv za borbeno zname. So ova zname, zakacheno na dolgo kopje, se davalo znak za poagganje vo borba. D-r Proeva pishuva deka nazivot za ova zname bil posvedochen ushte od vremeto na Aleksandar Veliki Makedonski.
Imajkki go predvid faktot deka i ovoj zbor stignal do nashevo vreme preku svojata grchka transkripcija i imajkki predvid deka vo jazikot na antichkite Makedonci soglaskata “f”, chestopati bila zamenuvana so “b” ili so “v” (kako shto pishuva njilliam Smith “A dictionarz of Greek and Roman biographz and mzthologz”, London. John Murraz. 1873), togash mozhe da se pretpostavi deka vistinskiot makedonski izgovor na ovoj zbor bil “bojnik(os)” t.e. “vojnik(os)”. Znachenjeto na obata zbora e povrzanosta so borbata, pa ovde povtorno imame ochigledna izgovorna i semantichka vrska pomeggu zbor od antichkiot i deneshniot makedonski jazik.